اضطراب اجتماعی و ترس از قضاوت شدن، دلایل و راهکارها

اضطراب اجتماعی، که به عنوان فوبیای اجتماعی نیز شناخته می‌شود، یک اختلال رایج در سلامت روان است که با ترس شدید از موقعیت‌های اجتماعی و نگرانی مداوم درباره ارزیابی منفی از سوی دیگران مشخص می‌شود. این وضعیت میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و مطالعات نشان می‌دهند که شیوع آن در طول زندگی در ایالات متحده حدود ۱۲ درصد است. 

البته این یکی از ویژگیهای همه ما انسانهاست که به قضاوت دیگران درباره خودمان اهمیت بدهیم و درباره آن کنجکاو باشیم اما افزایش این اهمیت دادن زمانی که تبدیل به یک مسئله دایمی شود، می تواند منجر به یک اختلال روانی شود که نیاز به درمان دارد.   اضطراب اجتماعی می تواند تا جایی پیش برود که بر عملکرد ما در جامعه و زندگی تاثیرگذار شده و باعث اختلال در روند عادی زندگی ما شود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً از قضاوت دیگران می‌ترسند و ممکن است در موقعیت‌های اجتماعی احساس ناراحتی و عدم راحتی کنند. این ترس می‌تواند به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد و منجر به انزوا، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس شود (Hofmann et al., 2012).

اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder یا SAD) یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی است که به طور خاص با ترس از قضاوت منفی توسط دیگران و نگرانی درباره ارزیابی اجتماعی مرتبط است. این اختلال می‌تواند تأثیرات عمیقی بر زندگی اجتماعی، تحصیلی و شغلی فرد داشته باشد.

در این مطلب، به بررسی ابعاد مختلف اضطراب اجتماعی، دلایل بروز آن، و راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت افراد مبتلا خواهیم پرداخت.

علل اضطراب اجتماعی

اضطراب اجتماعی، یا فوبیای اجتماعی، تحت تأثیر ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و فرهنگی قرار دارد که به توسعه و بروز آن کمک می‌کنند.

عوامل محیطی

تجربیات دوران کودکی نقش حیاتی در توسعه اضطراب اجتماعی ایفا می‌کنند. عواملی مانند سوءاستفاده جنسی، بیماری‌های شدید، اختلالات روانی والدین و تنش‌های خانوادگی می‌توانند به افزایش آسیب‌پذیری نسبت به اختلالات اضطرابی منجر شوند. علاوه بر این، تجربیات شرطی‌سازی—مانند آزار و اذیت یا تجربه تحقیر در موقعیت‌های اجتماعی—می‌توانند ترس‌های ماندگاری را ایجاد کنند که با تعاملات اجتماعی مرتبط هستند و رویدادهای قبلاً خنثی را به منابع اضطراب تبدیل کنند. (Kendall et al., 2010).

تأثیرات فرهنگی

عوامل فرهنگی به شدت بر بروز اضطراب اجتماعی تأثیر می‌گذارند. دوگانگی بین فرهنگ‌های جمع‌گرا و فردگرا نقش مهمی در چگونگی بروز اضطراب اجتماعی ایفا می‌کند. در جوامع جمع‌گرا، معمولاً هنجارها و انتظارات اجتماعی سخت‌گیرانه‌تری وجود دارد که بر تطابق و هماهنگی اجتماعی تأکید دارند و این موضوع می‌تواند فشار بیشتری را بر افراد برای رعایت این استانداردها وارد کند. در نتیجه، افراد از این زمینه‌ها ممکن است به دلیل ترس از اشتباهات اجتماعی که می‌تواند هارمونی جامعه‌شان را مختل کند، سطوح بالاتری از اضطراب اجتماعی را نشان دهند.

در مقابل، فرهنگ‌های فردگرا که بر دستاوردهای شخصی تأکید دارند، ممکن است اجازه دهند تا بروزهای متفاوتی از اضطراب اجتماعی شکل بگیرد که معمولاً منجر به تهدیدهای اجتماعی کمتر قابل درک و ترس کمتر از ارزیابی منفی شود.

تهدیدات اجتماعی ادراک‌شده

ادراک تهدیدات اجتماعی یکی دیگر از عوامل کلیدی مؤثر بر اضطراب اجتماعی است. افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی اغلب موقعیت‌های اجتماعی را  تهدیدآمیز تفسیر می‌کنند و این موضوع منجر به احساس آسیب‌پذیری بیشتری در تعاملات اجتماعی می‌شود. این تحریف شناختی معمولاً در رویکردهای درمانی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) مورد توجه قرار می‌گیرد که هدف آن کمک به افراد برای شناسایی و اصلاح الگوهای فکری منفی مربوط به موقعیت‌های اجتماعی است.

عوامل ژنتیکی

تحقیقات نشان می‌دهد که اختلالات اضطرابی، از جمله اضطراب اجتماعی، وراثتی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد دارند که نشان‌دهنده وجود یک عامل ژنتیکی قابل توجه است. مطالعات مرتبط با ارتباطات سراسری ژنوم (GWAS) انواع مختلفی از واریانت‌های ژنتیکی را شناسایی کرده‌اند که با افزایش خطر ابتلا به اختلالات اضطرابی مرتبط هستند. این مطالعات به شناسایی پلی‌مرفیسم‌های نوکلئوتیدی تکی (SNP) خاصی پرداخته‌اند که ممکن است در آسیب‌پذیری نسبت به اضطراب اجتماعی نقش داشته باشند، اگرچه هر SNP معمولاً تنها افزایش کمی در خطر را به همراه دارد و این موضوع نشان‌دهنده طبیعت چندژنی پیچیده این اختلال است. (Stein Stein, 2008).

تأثیرات اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) می‌تواند تأثیرات عمیقی بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد بگذارد، به‌ویژه در زمینه‌های بهره‌وری در محل کار، روابط شخصی و سلامت عاطفی کلی. درک این تأثیرات برای ایجاد همدلی و حمایت از افرادی که تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، بسیار مهم است.

تأثیر بر اشتغال

پیامدهای اقتصادی اضطراب اجتماعی قابل توجه است و برآوردها نشان می‌دهد که اضطراب در محل کار، که تحت تأثیر اضطراب اجتماعی قرار دارد، سالانه بیش از ۴۰ میلیارد دلار به اقتصاد آمریکا هزینه تحمیل می‌کند.

افرادی که از اضطراب اجتماعی رنج می‌برند، معمولاً کاهش رضایت شغلی و بهره‌وری را تجربه می‌کنند، زیرا انرژی عاطفی آن‌ها به شدت تحت تأثیر نیاز مداوم به مدیریت اضطراب در تعاملات اجتماعی قرار می‌گیرد.

این حالت مزمن هوشیاری زیاد می‌تواند منجر به فرسودگی شغلی شود و انجام مؤثر وظایف یا برقراری ارتباط با همکاران و مشتریان را برای این افراد دشوار کند.

چالش‌ها در روابط

اضطراب اجتماعی می‌تواند به شدت روابط شخصی را مختل کند و منجر به کاهش رضایت از روابط و افزایش احساس تنهایی شود.

افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً حمایت اجتماعی کمتری را احساس می‌کنند، تعاملات اجتماعی را اشتباه تفسیر می‌کنند و ممکن است به‌طور کلی از شرکت در فعالیت‌های اجتماعی خودداری کنند که این موضوع احساس تنهایی آن‌ها را تشدید می‌کند.

این رفتار اجتنابی می‌تواند منجر به شبکه‌های اجتماعی کوچک‌تر و عدم تمایل به ایجاد روابط جدید شود که مشکلات آن‌ها در حفظ ارتباط با دیگران را بیشتر می‌کند.

علائم عاطفی و رفتاری

تجربه عاطفی افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی با احساسات شدید ترس، خجالت و خودآگاهی در موقعیت‌های اجتماعی مشخص می‌شود. علائم عاطفی رایج شامل ناراحتی شدید، ترس از قضاوت و اجتناب از رویدادهای اجتماعی به دلیل اضطراب است.

علاوه بر این، الگوهای رفتاری ممکن است به‌صورت عدم تمایل به برقراری تماس چشمی، دشواری در بلع یا صحبت کردن و علائم جسمی مانند عرق کردن یا لرزش در حین تعاملات بروز کند.

تأثیرات بر روابط عاشقانه

در زمینه روابط عاشقانه، اضطراب اجتماعی می‌تواند فشار زیادی بر شراکت‌ها وارد کند. تمایل به فکر کردن مکرر درباره افکار منفی و اضطراب پیش‌بینی شده می‌تواند بار سنگینی بر دو طرف رابطه تحمیل کند و اغلب منجر به افزایش تنش‌های بین فردی شود. مشکلات ارتباطی که معمولاً در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی دیده می‌شود “که ناشی از تمایل به اجتناب از تعارض و حفظ رابطه است” می‌تواند مانع از بحث‌های باز شود که برای حل تعارضات ضروری هستند.

در نتیجه، این موضوع می‌تواند منجر به کاهش کیفیت رابطه و در برخی موارد، جدایی شود.

راهکارهای بهبود

یکی از نکاتی که در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی بارز است این نگرش است که آنها گمان می کنند در مرکز توجهات همه افراد هستند و دیگران مدام درباره آنها صحبت و قضاوت می کنند در حالی که تحقیقات علمی نشان داده، دیگران آنقدر که ما گمان می کنیم درباره ما فکر نمی کنند. 

 درمان شناختی-رفتاری (CBT)

درمان شناختی-رفتاری یکی از مؤثرترین روش‌ها برای درمان اضطراب اجتماعی است. این نوع درمان به بیماران کمک می‌کند تا الگوهای فکری منفی خود را شناسایی کرده و آن‌ها را تغییر دهند. CBT همچنین شامل مواجهه تدریجی با موقعیت‌های اجتماعی است که فرد از آن‌ها می‌ترسد (Hofmann et al., 2012).

دارو درمانی

در برخی موارد، داروهایی مانند مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) می‌توانند برای کاهش علائم این اختلال مؤثر باشند. این داروها می‌توانند به کاهش احساس اضطراب و ترس کمک کنند (Blanco et al., 2010). توصیه می شود پیش از هر نوع درمانی به روانپزشک و افراد دارای صلاحیت حرفه ای در این زمینه مراجعه کنید. 

تکنیک‌های آرامش‌بخشی

تکنیک‌های آرامش‌بخشی مانند تمرینات تنفسی عمیق، مدیتیشن و یوگا می‌توانند به کاهش علائم اضطراب کمک کنند. این تکنیک‌ها به فرد کمک می‌کنند تا کنترل بیشتری بر روی احساسات خود داشته باشد و در موقعیت‌های اجتماعی احساس راحتی بیشتری کند (Kabat-Zinn, 2013).

حمایت اجتماعی

حمایت از سوی خانواده و دوستان می‌تواند نقش مهمی در مدیریت اضطراب اجتماعی ایفا کند. افرادی که دارای شبکه‌های حمایتی قوی هستند، معمولاً بهتر می‌توانند با چالش‌های مربوط به اضطراب اجتماعی مقابله کنند (Cohen Wills, 1985).

درمان ترکیبی

بسیاری از کارشناسان توصیه می‌کنند که ترکیبی از روان‌درمانی و دارو استفاده شود، زیرا این رویکرد دوگانه می‌تواند هم تأثیرات عاطفی و هم جسمی اضطراب اجتماعی را مورد توجه قرار دهد. جلسات منظم درمانی همراه با داروی مناسب می‌تواند اثربخشی کلی درمان را افزایش دهد.

تکنیک‌های خودیاری و تغییرات سبک زندگی

علاوه بر درمان حرفه‌ای، افراد می‌توانند از تکنیک‌های خودیاری و تغییرات سبک زندگی بهره‌مند شوند. این موارد ممکن است شامل تمرین ذهن‌آگاهی، انجام تمرینات آرامش‌بخش و پیوستن به گروه‌های حمایتی محلی برای ارتباط با دیگرانی باشد که با چالش‌های مشابه روبرو هستند. مداخله زودهنگام و پذیرش اضطراب اجتماعی می‌تواند به طور قابل توجهی نتایج و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

منابع 

1. Blanco, C., et al. (2010). “Prevalence and correlates of social anxiety disorder in the United States: results from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions.” *Journal of Clinical Psychiatry*, 71(9), 1257-1266.

2. Clark, D. M., Wells, A. (1995). “A cognitive model of social phobia.” In *Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment* (pp. 69-93). Guilford Press.

3. Cohen, S., Wills, T. A. (1985). “Stress, social support, and the buffering hypothesis.” *Psychological Bulletin*, 98(2), 310-357.

4. Hofmann, S. G., et al. (2012). “The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses.” *Cognitive Therapy and Research*, 36(5), 427-440.

5. Kabat-Zinn, J. (2013). *Mindfulness for Beginners: Reclaiming the Present Moment—and Your Life*. Sounds True.

کتاب اضطراب منزلت نوشته آلن دوباتن را اینجا ببینید

وحید زارعی 

مشاور و مدرس توسعه فردی نویسنده کتاب 2065 تناقض در انتخاب و انسان ارزشمند